Binnen de wereld van de hekserij kan ook een gezelschap: elfjes, feeën, kabouters, trollen, nimfen, natuurgeesten en ander wonderlijk gespuis bestaan. Sommige heksen hebben er een diepe verbinding mee en zijn ervan overtuigd dat deze wezens werkelijk bestaan. Andere heksen zien ze vooral als symbolen, archetypen of verhalen die ons helpen om anders naar de natuur en naar onszelf te kijken. Weer anderen geloven er helemaal niets van. Ook dat past prima binnen hekserij.
De wereld tussen de werelden
In veel oude Europese volksverhalen bestaat het idee dat onze zichtbare wereld niet de enige wereld is. Naast de wereld van mensen zou er een verborgen werkelijkheid bestaan waarin allerlei andere wezens leven. Soms worden zij aangeduid als het volk van de heuvels, het kleine volk, natuurgeesten of het feeënv-olk. Vooral in de Keltische tradities spelen dergelijke verhalen een belangrijke rol. Feeën waren daar niet simpelweg de lieve, gevleugelde figuurtjes die we kennen uit moderne sprookjes. Ze konden behulpzaam zijn, maar ook grillig, eigenzinnig of ronduit gevaarlijk. Het waren wezens die hun eigen regels hadden en waarmee je maar beter met respect kon omgaan. Dat beeld vind ik eigenlijk veel interessanter dan het suikerzoete plaatje van een klein elfje met glinsterende vleugeltjes. De natuur is tenslotte ook niet alleen maar lief. Een bos kan prachtig en betoverend zijn, maar het kan je ook laten verdwalen. Een rivier kan leven geven, maar ook gevaarlijk zijn. Een storm kan indrukwekkend zijn en tegelijk verwoestend. Misschien zijn de verhalen over natuurwezens wel een manier geweest om uitdrukking te geven aan precies dat dubbele karakter van de natuur.-
Feeën zijn niet altijd schattig
In moderne fantasy worden feeën vaak voorgesteld als vriendelijke, kleine wezentjes die bloemetjes verzorgen en wensen vervullen. Binnen oudere folklore ligt dat een stuk ingewikkelder. Het feeën-volk kan in verhalen behulpzaam zijn, maar ook bedrieglijk of onvoorspelbaar. Er bestaan verhalen over mensen die door feeën worden meegenomen naar hun wereld, over tijd die daar anders verloopt en over ontmoetingen die je leven voorgoed veranderen. Of je deze verhalen letterlijk gelooft, is eigenlijk niet eens het interessantste. Je kunt ze ook lezen als verhalen over de grens tussen het bekende en het onbekende. Over wat er gebeurt wanneer je een gebied betreedt waarvan je de regels niet kent. Over respect voor datgene wat groter is dan jezelf. Dat is misschien precies waarom zulke verhalen zo goed bij hekserij passen.
Elfjes, kabouters en natuurwezens
Niet iedere heks maakt onderscheid tussen elfjes, feeën, kabouters en natuurgeesten. In verschillende tradities bestaan verschillende namen en betekenissen. Kabouters worden bijvoorbeeld vaak verbonden met de aarde, huizen, tuinen en ambacht. Nimfen horen in de Griekse mythologie bij bepaalde aspecten van de natuur, zoals bronnen, bomen en bergen. Dryaden zijn boomnimfen. Watergeesten komen in allerlei culturen voor. En trollen kennen we vooral uit de Scandinavische folklore, waar ze vaak worden verbonden met bergen, rotsen, bossen en het wilde landschap. Het leuke is dat er niet één groot, universeel handboek van het kleine volk bestaat. De verhalen verschillen per streek, cultuur en tijdperk en juist daardoor blijft er ruimte voor verbeelding.
Geloven of symbolisch werken?
Sommige heksen vertellen dat ze energieën of aanwezigheid ervaren in de natuur. Ze spreken bijvoorbeeld over een bepaalde plek waar de sfeer anders voelt, over een boom waarmee ze een bijzondere verbinding ervaren of over het gevoel dat er iets aanwezig is wanneer ze alleen door een bos lopen. Een heks kan dat interpreteren als een natuurgeest. Een andere heks noemt het intuïtie. Een derde spreekt over de energie van een plek en iemand anders zegt gewoon: "Mijn brein reageert op de omgeving."
Geen van deze manieren hoeft de andere uit te sluiten.
Ook in mijn eigen kijk op hekserij vind ik het niet nodig om alles letterlijk te maken. Je hoeft niet te kunnen bewijzen dat een elfje ergens achter een varen woont om de symboliek ervan waardevol te vinden. En je hoeft ook niet te geloven in een letterlijk feeënvolk om je verbonden te voelen met de natuur. Een elf kan bijvoorbeeld staan voor speelsheid, nieuwsgierigheid en verwondering. Een trol kan symbool staan voor het wilde, het ongetemde of datgene wat we liever niet onder ogen zien. Een kabouter kan verbonden worden met aarde, huiselijkheid en bescherming. Een nimf kan de levenskracht van water, bomen of bloemen vertegenwoordigen.
Het andere gespuis
En laten we vooral het woord gespuis niet vergeten.
Want de wereld van folklore zit vol merkwaardige figuren. Er zijn kobolden, watergeesten, bosgeesten, huisgeesten, alven, dwergen, reuzen, heksen, weerwolven en allerlei plaatselijke wezens met namen die je nauwelijks kunt uitspreken. Sommige zijn vriendelijk. Sommige zijn lastig. Sommige moet je vooral met rust laten. Dat maakt het juist zo leuk. Hekserij hoeft niet altijd serieus, zwaar of verheven te zijn. Er mag ook iets speels in zitten. Een beetje mysterie. Een vleugje absurditeit. Een beeldje van een kabouter op je altaar omdat je hem gewoon leuk vindt. Een klein elfendeurtje in de tuin. Een steen die je tijdens een wandeling vond en die voor jou ineens betekenis kreeg. Niet alles hoeft een diepere verklaring te hebben. Soms mag iets gewoon mooi, grappig of magisch zijn.
Respect voor de natuur
Misschien is uiteindelijk dát wel de belangrijkste boodschap die we uit deze oude verhalen kunnen halen.
Wanneer je gelooft dat een bos wordt bewoond door natuurgeesten, kijk je misschien anders naar een boom. Wanneer je denkt dat een bron een eigen geest heeft, loop je misschien minder snel achteloos voorbij. Wanneer een berg in jouw verbeelding het domein van trollen is, voelt die berg misschien iets minder als een verzameling stenen en iets meer als een levende plek. Je hoeft daar niet letterlijk in te geloven om hetzelfde effect te ervaren. Verwondering kan ervoor zorgen dat we zorgvuldiger omgaan met de wereld om ons heen.
Eerlijk gezegd.? Wat is er leuker dan een beetje ruimte laten voor het mysterie?